ULASAN | Konsesi periksa kenderaan: Dari monopoli ke oligopoli

malaysiakini.com
Shairy Hanapiah
Diterbitkan: Mar 1, 2025 10:00 AM

Bayangkan situasi anda perlu menjalani pemeriksaan kenderaan, tetapi pilihan yang tersedia hanya tiga syarikat yang dipilih oleh kerajaan.

Bengkel-bengkel berpengalaman dan syarikat automotif yang sudah lama beroperasi tidak dibenarkan bersaing.

Sebaliknya, perkhidmatan ini diberikan kepada tiga syarikat yang tidak pernah dikenali dalam industri pemeriksaan kenderaan iaitu Wawasan Bintang Sdn Bhd, Pakatan Petroleum Sdn Bhd, dan Beriman Gold Sdn Bhd.

Reformasi terbantut

Selama lebih tiga dekad, rakyat Malaysia hanya mempunyai satu pilihan iaitu Puspakom, yang beroperasi sebagai anak syarikat DRB-Hicom Bhd dan dikuasai oleh syarikat milik Syed Mokhtar Albukhary.

Kritikan terhadap Puspakom telah lama wujud, dengan aduan tentang kelemahan sistem, harga yang tidak kompetitif serta proses pemeriksaan yang menyusahkan pengguna.

Apabila kerajaan Madani mengumumkan pemecahan monopoli ini, ramai menjangkakan akan ada lebih banyak persaingan dan lebih banyak pilihan.

Namun, apa yang berlaku bukanlah liberalisasi pasaran tetapi sekadar pertukaran dari satu monopoli kepada tiga syarikat yang tidak dikenali dan diberikan lesen secara eksklusif oleh kerajaan.

Menteri Pengangkutan Anthony Loke mempertahankan keputusan ini dengan alasan syarikat-syarikat yang dipilih mempunyai keupayaan kewangan dan kestabilan modal.

Namun, timbul persoalan yang lebih mendasar.

Jika syarikat-syarikat ini benar-benar bersedia, mengapa mereka masih perlu memenuhi syarat pematuhan lesen selama 24 bulan sebelum boleh beroperasi sepenuhnya?

Bukankah lebih masuk akal untuk memberikan lesen kepada syarikat yang sudah mempunyai pengalaman dalam bidang pemeriksaan kenderaan dan sudah memenuhi keperluan lesen sejak awal?

Jika matlamat kerajaan adalah untuk menambah baik sistem pemeriksaan kenderaan dengan cepat dan berkesan, mengapa memiliki syarikat yang masih memerlukan tempoh peralihan yang begitu panjang?

Tender terbuka olok-olok

Syarat tender untuk memasuki industri ini bukan sahaja ketat tetapi juga dilihat sebagai sekatan yang menghalang pesaing berpotensi daripada menyertai pasaran.

Syarat modal berbayar sebanyak RM20 juta menjadi penghalang besar kepada penyertaan bengkel kecil dan sederhana yang sebenarnya lebih berpengalaman dalam industri ini.

Kriteria ini secara automatik menyisihkan banyak pemain yang berkemampuan tetapi tidak mempunyai modal sebesar itu.

Ini bukan sekadar soal kestabilan kewangan, tetapi juga bagaimana tender ini secara tersirat menetapkan syarat yang hanya dapat dipenuhi oleh syarikat-syarikat besar yang sudah mempunyai hubungan dengan kuasa politik.

Syarat ini juga menimbulkan persoalan tentang keberkesanan tender terbuka yang dikatakan kerajaan kerana hanya segelintir pihak tertentu dapat melepasi kelayakan awal.

Jika proses ini benar-benar bebas dan adil, sepatutnya kerajaan memastikan bahawa penyertaan lebih luas diberikan kepada syarikat yang mempunyai kepakaran sebenar, bukan sekadar mereka yang mampu memenuhi keperluan modal.

Pecahan ikut kawasan

Pembahagian lesen berdasarkan kawasan kepada tiga syarikat ini menunjukkan kelemahan ketara dalam lojik pasaran bebas.

Salah satu persoalan utama sama ada syarikat-syarikat yang diberikan kawasan ini mempunyai kehadiran rangkaian yang mencukupi untuk menjalankan operasi secara efektif.

Carsome, sebagai contoh, mempunyai lebih seratus pusat pemeriksaan di seluruh Malaysia dan sudah lama terlibat dalam pemeriksaan kenderaan.

Jika keberadaan rangkaian dan pengalaman merupakan faktor penting dalam pemilihan, mengapa syarikat seperti Carsome tidak dipertimbangkan?

Sebaliknya, lesen diberikan kepada tiga syarikat yang sehingga kini masih belum jelas bagaimana mereka akan beroperasi secara efektif di kawasan yang telah diberikan kepada mereka.

Jika kerajaan benar-benar mahu memastikan persaingan yang sihat, maka mengapa had kawasan perlu wujud?

Kenapa tidak membiarkan syarikat bersaing di semua negeri supaya rakyat boleh memiliki penyedia perkhidmatan terbaik?

Ketelusan pemilihan

Kerajaan mendakwa bahawa beberapa syarikat yang memohon ditolak kerana konflik kepentingan.

Jika benar ada syarikat yang ditolak atas alasan ini, mengapa kerajaan tidak mendedahkan senarai penuh syarikat yang menghantar permohonan dan alasan penolakan mereka?

Bagaimana rakyat boleh menilai ketelusan proses ini jika kita tidak tahu siapa yang memohon, siapa yang ditolak, dan atas sebab apa?

Jika proses ini benar-benar terbuka dan adil, tidak ada sebab untuk menyembunyikan maklumat tersebut.

Selagi kerajaan tidak bersikap telus dalam perkara ini, rakyat berhak untuk meragui sama ada pemilihan ini benar-benar dibuat berdasarkan merit atau sekadar memberi kelebihan kepada pihak tertentu yang lebih dekat dengan pengaruh politik.

Beri betis, mahu paha

Apa yang jelas, perubahan ini bukanlah satu bentuk pasaran bebas yang sebenar.

Ia hanyalah penstrukturan semula. Kawalan industri masih berpusat kepada segelintir pihak.

Dalam model ini, pengguna tidak diberikan pilihan yang lebih luas, malah mereka masih dipaksa menggunakan perkhidmatan daripada penyedia yang telah dipilih kerajaan.

Jika benar kerajaan mahu membebaskan pasaran, seharusnya lebih banyak syarikat diberi peluang bersaing tanpa sekatan modal yang tidak munasabah.

Kawasan operasi juga tidak perlu dihadkan kepada tiga syarikat, sebaliknya biarkan syarikat bersaing secara terbuka di seluruh negara supaya pengguna benar-benar boleh memiliki perkhidmatan terbaik.

Sebarang reformasi yang mendakwa mahu membawa lebih banyak persaingan harus benar-benar memastikan bahawa pasaran dibuka secara adil.

Setakat ini, apa yang dilakukan bukan sekadar menggantikan satu entiti dengan tiga, tetapi mewujudkan oligopoli yang dikawal kerajaan.

Selagi tidak ada ketelusan dalam proses pemilihan, tidak ada usaha untuk memastikan lebih banyak syarikat dapat bersaing, dan selagi pengguna tidak diberikan kebebasan untuk memilih, perubahan ini hanyalah ilusi reformasi yang tidak menguntungkan rakyat.

Jangan sampai menang sorak kampung tergadai.

SHAIRY HANAPIAH adalah bendahari agung Ikatan Demokratik Malaysia (Muda).

Tulisan ini tidak semestinya mencerminkan pendirian Malaysiakini.